Για τον PapaWemba– κατά κόσμον Μανώλη Γραμματή

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΑΝΕΛΛΗΣ

Θα τον συναντήσετε να κάθεται στα καφενεία του Χωριού και του Γιαλού, να μιλά με γνωστούς του ή να πουλά τα έργα του καθισμένος στον Παπανικολή ή αλλού. Αν τον ρωτήσετε θα σας πει πρόθυμα για τη ζωή και την τέχνη του. Μιλώ βέβαια για τον Μανώλη Γραμματή, που ως ψευδώνυμο έχει διαλέξει το PapaWemba– έτσι υπογράφει τα ποικίλα δημιουργήματά του.

Ο Μανώλης είναι ένας αυτοδίδακτος καλλιτέχνης με πολύ πάθος για τη δουλειά του. Οι τέχνες που υπηρετεί είναι η γλυπτική και οι κατασκευές. Το πιο συνηθισμένο υλικό που χρησιμοποιεί είναι το ξύλο, αλλά έχει δουλέψει και με κόκκαλο και τώρα σκοπεύει να πειραματιστεί και με το μέταλλο. Ας δούμε όμως τα του ξύλου – που παραμένει το αγαπημένο του.

Το ξύλο το δουλεύει με δύο τρόπους: Τις περισσότερες φορές το σκαλίζει επιδέξια, δίνοντάς του το σχήμα που επιθυμεί. Έτσι μπορεί να προκύψει ένα μικρό ξυλόγλυπτό. Άλλες φορές όμως στα σκαλισμένα κομμάτια προστίθενται και έτοιμα μικρά κομμάτια από σανίδες ή από άχρηστα για τους άλλους ξύλα, ώστε να προκύψει η τελική κατασκευή. Και όχι μόνο κομμάτια ξύλου. Χρησιμοποιεί και θραύσματα από παιδικά παιχνίδια και πανί και σπάγκους και ό,τι άλλο χρειαστεί για να ζωντανέψει το εκάστοτε όραμά του. Συνήθως η κατασκευή ή το γλυπτό βάφεται, επειδή το χρώμα είναι εξ ίσου σημαντικό στα έργα του.

Και τα θέματά του; Ο Μανώλης, όπως μας λέει, περνά διάφορες φάσεις. Άλλοτε ενδιαφέρεται για την ανθρώπινη φιγούρα, ολόκληρη ή κεφάλι μόνο, άλλες φορές για αυτοκίνητα, άλλοτε πάλι για πλοία, απλές βάρκες ή καΐκια, αρχαίες τριήρεις ή σύγχρονα κότερα, μερικές φορές ολόκληρα επιβατικά βαπόρια, σαν αυτά που κάνουν τη γραμμή Πειραιά – Μυτιλήνη. Αλλά και για ζώα κάθε είδους, μερικές φορές οικεία, δικά μας, με συχνότερη τη χελώνα, που θεωρεί «σήμα κατατεθέν» του, κι άλλοτε «εξωτικά», αφρικάνικα. Ανάλογα με τη διάθεσή του κατασκευάζει σειρές ολόκληρες έργων με παρόμοιο θέμα.

Και μια που μιλήσαμε για τα ζώα που κατασκευάζει, καιρός να έρθουμε σε κάτι απόλυτα καθοριστικό για τη ζωή του: Την Αφρική. Ο Μανώλης έφυγε από την Ελλάδα πολύ μικρός (τριών χρονών περίπου) και πήγε στο Κογκό με τους γονείς του, όπου έμεινε ως τα 30κάτι του. Πάνω από 25 χρόνια δηλαδή. Εκεί μεγάλωσε πριν επιστρέψει στο χωριό, ίσως οι πρώτες εικόνες που θυμάται να είναι αφρικάνικες.

Πώς να μην τον επηρεάσει βαθύτατα η Αφρική, η ατμόσφαιρά της, οι εικόνες της, η κουλτούρα της; Την κουβαλά μέσα του και, το καταλαβαίνουμε όλοι, δεν πρόκειται ποτέ να αποκοπεί απ’ αυτήν. Γι’ αυτό συχνά οι ανθρώπινες φιγούρες του θυμίζουν τα αντίστοιχα αφρικάνικα γλυπτά και τα ζώα του, εκτός από αγελάδες, χελώνες και λοιπά, είναι και λιοντάρια και ιπποπόταμοι και πουλιά με ψηλά πόδια και παράξενα ράμφη… Και, βεβαίως, γι’ αυτό επέλεξε το άλλο του όνομα, PapaWemba, που είναι το όνομα ενός σημαντικού μουσικού / τραγουδιστή από το Κογκό, μακαρίτη πλέον από το 2016.

Είναι συγκινητικό να επισκεφτεί κανείς το σπίτι του στο χωριό, όπου ζει με την ηλικιωμένη μητέρα του. Να δει τη μικρή αυλή στην οποία βρίσκεται το μικροσκοπικό του εργαστήριο, γεμάτο μισοτελειωμένα έργα, εργαλεία, ροκανίδια, με τον στενό του πάγκο και το βαρέλι (!) που χρησιμοποιεί για να κάθεται («το αγαπώ πολύ αυτό το βαρέλι», μας λέει).

Και, τέλος, να μπει στο σπίτι, που είναι ένα αληθινό μουσείο γεμάτο από κάθε λογής έργα του από κάθε δημιουργική του περίοδο και με σκαλιστά έπιπλα που, φυσικά, έχει φτιάξει ο ίδιος. Το σπίτι όπου ακούγεται διαρκώς μουσική κάθε είδους, από ρεμπέτικα και παλιά λαϊκά έως αφρικάνικα και δυτικά («μ’ αρέσει πολύ η μουσική, ανεξαρτήτως είδους, φτάνει να είναι καλή», μας λέει και πάλι).

Να μιλήσει μαζί του για τη ζωή του, τις ιδέες του, τη φιλοσοφία του, να καταλάβει τη μετριοφροσύνη και την ταπεινότητά του, αλλά και την αγάπη για την τέχνη του. «Δεν με ενδιαφέρει καμιά διάκριση, δεν με ενδιαφέρουν τα πλούτη. Αυτό που θέλω είναι να ζω εδώ και να δουλεύω με τα χέρια, να κάνω αυτό που αγαπώ…» Το «εδώ» είναι βέβαια η Ερεσός που υπεραγαπά και τη θεωρεί το ιδανικό μέρος για να ζει. Αυτό και την Αφρική… Και, αν μιλήσεις λίγο παραπάνω μαζί του, θα καταλάβεις πόσο ολιγαρκής είναι, αλλά και τη φιλοσοφία του. «Οι λευκοί είναι άπληστοι, θέλουν όλο και περισσότερα» μας λέει. «Εγώ διδάχτηκα στην Αφρική μια διαφορετική ματιά στη ζωή. Να αρκείσαι και να σαι ευτυχισμένος μ’ αυτά που έχεις κι ας είναι λίγα».

Υπάρχουν πολλοί αυτοδίδακτοι καλλιτέχνες σε πολλά μέρη της Ελλάδας και του κόσμου – ναϊφ λέγονται διεθνώς. Πολλοί ωστόσο κάνουν ό,τι κάνουν τον ελεύθερο χρόνο τους. Ο Μανώλης είναι από τους λίγους που έχει αφιερωθεί αποκλειστικά στην τέχνη, ασχολείται μόνο μαζί της. Αξίζει να τον ανακαλύψουν όσοι δεν τον γνωρίζουν ακόμη.

Μη μείνετε, όμως, μετά απ’ όλα αυτά με τη λανθασμένη ιδέα ενός κλειστού, μονόχνοτου ερημίτη, που δεν βγαίνει απ’ το σπίτι του και υπηρετεί μόνο την τέχνη του… κάθε άλλο! Εκτός από την Ερεσό, την Αφρική και την τέχνη φυσικά, αυτό που περισσότερο του αρέσει είναι να γλεντά με φίλους. Να το θυμάστε αυτό!