Η ζωή και το έργο του αγιογράφου Κωνσταντίνου Κώτση

7 Αυγ

διαβάστηκε 4 λεπτά

Ο Κωνσταντίνος Κώτσης γεννήθηκε το 1895 στην Παλάσσα Χειμάρας της Βορείου Ηπείρου. Φοίτησε στο Ελληνικό Σχολείο του χωριού του και αργότερα στην Καλλιτεχνική Σχολή της Κέρκυρας. Από πολύ νωρίς φάνηκε το ταλέντο του στη ζωγραφική και ιδιαίτερα στην Αγιογραφία. Από την τρυφερή ηλικία των 10 ετών, η εκκλησία του χωριού του είναι ο χώρος όπου περνά αρκετό χρόνο, ζωγραφίζοντας αγίους.

Η φιλία με τον Αθανάσιο Δεμίρη και η γνωριμία με την Ελπινίκη

Κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων γνωρίζεται με τον Ερεσιώτη, τότε στρατιώτη, Αθανάσιο Δεμίρη. Η στενή φιλία που τους συνέδεσε τους οδηγεί και τους δύο στην Αθήνα για να σπουδάσουν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Ο Αθανάσιος Δεμίρης σπουδάζει στην αρχιτεκτονική σχολή και ο Κωνσταντίνος Κώτσης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, τμήμα τότε του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με καθηγητές τους Γ. Ιακωβίδη, Γ. Ροϊλο και Σ. Βικάτο.

Το 1922 αποφοιτά και επιστρέφει στην πατρίδα του, την Χειμάρρα Όταν όμως τον καλούν να εργαστεί στην αυλή του τότε βασιλιά της Αλβανίας Αχμέτ-Ζώγου, αρνείται και επιστρέφει στην Ελλάδα. Το ίδιο έτος γνωρίζεται με τη ερεσιώτισσα Ελπινίκη Δεμίρη, εξαδέλφη του φίλου του Θανάση Δεμίρη. Η Ελπινίκη φτάνει πρόσφυγας, με μέλη την οικογένειάς της, στον Πειραιά μετά την καταστροφή της Σμύρνης . Εκεί την υποδέχεται ο Κωνσταντίνος, στο πόδι του φίλου του Θανάση, την ερωτεύεται με τη πρώτη μάτια και παντρεύονται το 1929.

Την ίδια χρόνια αρχίζει να ασχολείται επαγγελματικά πλέον με την Αγιογραφία.

Τα πρώτα χρόνια

Από το 1922 μέχρι και το 1948, επηρεασμένος από τους κλασικούς δασκάλους του ακολουθεί το στυλ της Αναγεννησιακής Τέχνης.

Το 1930, πηγαίνει στην ιδιαιτέρα του πατρίδα, την Παλάσσα, όπου και αγιογραφεί την εκκλησία του χωριού του, τον Άγιο Δημήτριο. Δυστυχώς, το έργο αυτό έχει καταστραφεί.

Το 1932 επιστρέφει στην Ελλάδα και εγκαθίσταται στη Ναύπακτο. Εκεί ασχολείται με την αγιογράφηση φορητών εικόνων σε ναούς της περιοχής. Το 1934 βρίσκεται στη Λαμία, όπου παράλληλα με την αγιογραφία ιδρύει ατελιέ φωτογραφίας, το μοναδικό τότε στην περιοχή. Είχε μάθει τη τέχνη της φωτογραφίας όταν, ως φοιτητής, δούλευε σε μεγάλο ατελιέ φωτογραφίας στην Αθήνα.

Εξελίσσεται ως αγιογράφος πολύ γρήγορα και τα έργα του βρίσκονται σε εκκλησίες της Λαμίας και χωριά της περιοχής. Η αγιογράφηση του παρεκκλησίου της Μητροπόλεως Λαμίας, φέρει την υπογραφή του Κωνσταντίνου Κώτση, όπως και πολλές φορητές εικόνες των εκκλησιών των Αγίων Θεοδώρων και Αγίου Δημητρίου Λαμίας και αρκετές άλλες που βρίσκονται σε εκκλησίες των κωμοπόλεων Πελασγίας, Στυλίδας και του χωριού Καινούργιο, όπου, επίσης, ζωγράφισε και το τέμπλο της εκκλησίας.

Το 1939, αναλαμβάνει την εξ ολοκλήρου αγιογράφηση του Ναού του Αγίου Γεωργίου των Λιβανατών Λοκρίδος. Εκεί τον βρίσκει η έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου και ζει αποκλεισμένος με την οικογένειά του, τη σύζυγό του Ελπινίκη και τα τέσσερα παιδιά τους, τον Νικόλαο, την Εριφύλη, την Ειρήνη και την Μαρία.

Άφιξη στην Αθήνα και η αλλαγή στο καλλιτεχνικό του ύφος

Το 1948, με τη βοήθεια του Αθανάσιου Δεμίρη, έρχεται στην Αθήνα.

Τότε είναι που αρχίζει να εκφράζεται το ιδιαίτερο ύφος που χαρακτηρίζει την τεχνοτροπία του Κωνσταντίνου Κώτση καθώς, εκείνη την χρονιά, συμμετέχει στον διαγωνισμό για την αγιογράφηση του Ι. Ν. Αγ Σπυρίδωνος Παγκρατίου και προκρίνεται. Εδώ είναι ο σταθμός και η αλλαγή πορείας της καλλιτεχνικής του ζωής. Με υπόδειξη της αρμόδιας επιτροπής του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας , πρέπει να ακολουθήσει την Βυζαντινή Τέχνη στο ύφος της αγιογράφησης του Ναού. Ο Κ. Κώτσης βασίζεται, λοιπόν στην παράδοση της Βυζαντινής τέχνης, συνεχίζει ωστόσο να σχεδιάζει και να αποδίδει με δικό του προσωπικό τρόπο τα έργα του. Συνδυάζει την αυστηρή ασκητική βυζαντινή μορφή με την δική του πηγαία σχεδιαστική έκφραση, με αποτέλεσμα τα πρόσωπα που δημιουργεί να διατηρούν την θεία αγιότητα της βυζαντινής μορφής, αλλά ταυτόχρονα να καταργούν την υπερβολική αυστηρότητα και να τονίζουν περισσότερο τη λιτή γαλήνη της θείας αγνότητας, δίνοντας στα έργα του τον ιδιαίτερο χαρακτήρα που τον διακρίνει ως αγιογράφο.

Το υπουργείο πολιτισμού γρήγορα αναγνωρίζει το ταλέντο του και έπειτα από διαγωνισμό, του αναθέτει και την αγιογράφηση του Αγίου Λουκά Πατησίων. Τοιχογραφίες του υπάρχουν επίσης στον Άγιο Γεώργιο Καρύτση, στην Αγία Τριάδα Βύρωνος, όπως και αρκετές φορητές εικόνες σε διάφορες περιοχές της Αθήνας. Η κύρια απασχόλησή του όλη αυτήν την περίοδο είναι η εξ ολοκλήρου αγιογράφηση του Ιερού Ναού Αγίου Λουκά Πατησίων, μέχρι το 1970. Δυστυχώς εκείνη τη χρονιά σε ηλικία 75 ετών πέφτει από σκαλωσιά μέσα στο Ι. Ν. Αγ. Λουκά Πατησίων ενώ εργαζόταν. Δεν ξεπερνά ποτέ τον τραυματισμό και αποβιώνει στις 29 Σεπτεμβρίου 1971.

Τα πρώτα έργα του Κωνσταντίνου Κώτση είναι επηρεασμένα από την Αναγεννησιακή περίοδο της τέχνης, ενώ τα έργα που φιλοτέχνησε την περίοδο που εργαζόταν στην Αθήνα, ακολουθούν τη Βυζαντινή τέχνη. Οι αγιογραφίες του προστατεύονται από το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς θεωρούνται έργα υψηλής τέχνης και θαυμάζονται για το ιδιαίτερο προσωπικό βυζαντινό ύφος του καλλιτέχνη.

Ο Κωνσταντίνος Κώτσης ήταν επίσης άριστος γνώστης της βυζαντινής μουσικής και, καθώς ήταν βαθιά θρησκευόμενος, του άρεσε πολύ να ψέλνει σε ναούς. Η Ελληνική πολιτεία εκτιμώντας το έργο του, τον τίμησε με τιμητική σύνταξη που δίνεται σε πολύ λίγους διακεκριμένους καλλιτέχνες.

Η αγάπη του Κωσταντίνου Κώτση για την Ερεσό.

Ο Κων/νος Κώτσης , αποκομμένος από την Χειμάρρα, την οποία δεν μπόρεσε ποτέ να επισκεφθεί ξανά μετά την αλλαγή της πολιτικής κατάστασης στην Αλβανία, αγάπησε ιδιαίτερα την Ερεσό. μέσα από τη αγαπημένη του Ελπινίκη , τον στενό του φίλο Θανάση Δεμίρη και την αμέριστη προς αυτόν αγάπη των ερέσσιων συγγενών του. Ήταν γι’ αυτόν η δεύτερη πατρίδα του, και η οικογένεια της Ελπινίκης Δεμίρη γρήγορα έγινε δική του οικογένεια.

Η κόρη του Εριφύλη φοίτησε για δύο χρονιές στο σχολείο της Ερεσού, και μαζί με τον αδελφό της Νίκο, περνούσαν τα καλοκαίρια τους στην Ερεσό φιλοξενούμενα από τη θεία Σαπφώ Τζανέτου, αδελφή της Ελπινίκης.

Αυτή η αγάπη για την Ερεσό πέρασε και στα παιδιά του όπως αργότερα και στα εγγόνια κ δισέγγονα του.